Er bestaan alternatieven voor de radicale prostatectomie (volledige operatieve verwijdering van de prostaat), die bijzonder beschermend en minimaal-invasief zijn:

  •  Het HIFU-behandelingsconcept. Hoogintensieve, bijzonder geconcentreerde ultrasone golven produceren een hitte-areaal dat gericht tumorcellen doet afsterven. Het is echter niet altijd mogelijk om tumoren met dit principe te behandelen. Dit is het geval als de prostaat te groot of deels verkalkt is. Dit komt ook voor wanneer het carcinoom omwille van zijn ligging of de anatomische variatie van de prostaat, buiten het bereik van de ultrasone golven ligt. Hier komt de IRE-methode in de kijker:
  • De methode van de Irreversibele Electroporatie (IRE). De in de Kliniek voor Prostaattherapie Heidelberg gebruikte NanoKnife-IRE-methode werd door de Amerikaanse onderneming AngioDynamics (New York, USA) ontwikkeld en wordt door de Heidelberger urologen over heel Duitsland voor het eerst standaard ingezet bij prostaatkanker.

Het principe van de Irreversibele Electroporatie (IRE)

De methode gebruikt korte spanningsimpulsen om kankercellen effectief te vernietigen – een fysiek effect dat al decennialang gekend is. De in verschillende mate sterke en slechts enkele microseconden lange impulsen openen de poriën van de cellen in het toepassingsbereik, wat ze doet afsterven. Daaruit stamt het begrip “NanoKnife” – net zoals een elektronische scalpel die het celmembraan opent.

Het bijzondere aan deze therapiemethode is dat de stromingen zeer kort zijn en er geen hitte wordt ontwikkeld. Zo blijft de celmatrix van het gezonde weefsel op de plaats van de behandeling behouden en kan zichzelf regenereren: het gezonde weefsel groeit probleemloos terug en de gezonde arealen van de prostaat, zoals bloedvaten en andere vloeistofleidingen worden zoveel mogelijk ontzien. De afgestorven kankercellen worden in het kader van de natuurlijke aangroei door gezonde cellen vervangen.

 

Het zogenaamde “template“ is een soort metalen sjabloon, zoals het ook wordt gebruikt bij de MRT-gestuurde biopsie. Het beschikt over een coördinatensysteem, via dewelke de IRE-sondes tot op de millimeter in de prostaat of rond de tumor kunnen worden geplaatst.
Foto: Kliniek voor Prostaattherapie
Het schema toont het invoeren van drie IRE-sondes die rond de tumor worden geplaatst. Het aantal sondes is afhankelijk van de grootte en positie van de tumor.
Afbeelding: Kliniek voor Prostaatterapie / AngioDynamics
De naaldachtige sondes worden via een “template” in de prostaat ingevoerd en bouwen daar een pulsachtig elektrisch veld op dat de celmembranen opent en de cellen vernietigt. Naargelang de grootte van het kankergezwel, worden tot zes van deze naaldachtige IRE-sondes gebruikt.
Foto: Kliniek voor Prostaattherapie / AngioDynamics

Die Behandeling

Wanneer door diepgaande onderzoeken, zoals de MRT-gestuurde biopsie het vermoeden van kanker wordt bevestigd en de plaats van de tumor wordt gelokaliseerd, komen arts en patiënt samen om een beslissing omtrent de overeenkomstige behandeling te nemen.

Voor een IRE-behandeling gebeurt een traditioneel onderzoek naar de geschiktheid voor narcose en vanaf de dag voor de ingreep een lichte, preventieve antibioticabehandeling. De patiënt krijgt een blaascatheter om de urehtra te beschermen en de urinaire retentie te vermijden. De blaascatheter kan na een succesvolle behandeling in principe enkele dagen na de ingreep opnieuw worden verwijderd.

Dankzij de MRT-gestuurde biopsie is de precieze ligging van de tumor of tumoren bekend. Nu worden de naaldachtige sondes, waartussen het elektrische veld wordt opgebouwd, rond de zieke plaatsen van de prostaat geplaatst. Dit gebeurt met behulp van een zogenaamd “template”, dat vast met de behandelingstafel is verbonden en de behandelende uroloog toelaat, de naald doelgericht in te brengen. Het “template” is vergelijkbaar met een soort sjabloon dat een uiterst nauwkeurige positionering van de IRE-naald mogelijk maakt. Het sjabloon beschikt over een coördinatensysteem en bevat boorgaten via dewelke bij de MRT-gestuurde biopsie, de naalden voor de weelfselextractie, of bij de IRE-behandeling, de elektrosondes in de prostaat moeten worden ingevoerd. Het aantal en de positie van de sondes hangt af van de grootte en de plaats van de tumor.

Tijdens de gehele behandeling bevindt de patiënt zich onder algemene narcose zodat het succes van de therapie niet wordt beïnvloed door bewegingen van de patiënt. 

Naargelang de grootte van de tumor zijn tussen twee en zes naalden nodig. Ook grotere tumoren kunnen worden behandeld. Als de naalden rond de tumor zijn geplaatst, worden hoogspanningsimpulsen gedurende 70 microseconden (µs) uitgestuurd, die zich alle 100 tot 1000 milliseconden (ms) herhalen. Ze veroorzaken kortstondige stromen in de grootte-orde van rond de 50 ampère. De spanningsimpulsen openen de celmembranen waardoor de kleinste gaten ontstaan, zogenaamde nanoporiën. De cel sterft uit. Veldsterkte en impulslengte zijn zo ingesteld dat het niet tot een thermische werking komt – de cellen worden niet door de hitte vernietigd, maar door het elektrische veld van de Nanoknife dat het celmembraan opent. 

Door de procedure kan het gezonde weefsel in het behandelingsareaal na korte tijd opnieuw volledig regenereren terwijl het kankerweefsel definitief wordt verwijderd. Zo kunnen belangrijke functies van de prostaat behouden blijven. Naargelang de plaats van de prostaattumor is het mogelijk de potentiezenuwen te ontzien, zodat impotentie kan worden vermeden.

Na de behandeling voelen veel patiënten wat spierpijn terwijl de stroomimpulsen de been- en bekkenspieren hebben geactiveerd. Meestal kan de catheter enkele dagen na de ingreep opnieuw worden verwijderd en de patiënten kunnen het ziekenhuis na slechts één nacht onder medische observatie opnieuw verlaten. 

Zoals bij alle tumoraandoeningen moet ook bij een prostaatcarcinoom de patiënt zogvuldig worden geobserveerd na de behandeling. Deze observatie dient om de genezing van de patiënt te bewaken en om vroegtijdig mogelijke en meestal goed behandelbare complicaties te kunnen herkennen. Een eventuele tijdelijke impotentie of incontinentie is zeldzaam, maar valt niet volledig uit te sluiten. Deze symptompen verdwijnen echter in regel na enkele weken – als ze überhaupt optreden. Een na-onderzoek is na één maand en vervolgens in het eerste jaar na de behandeling, elke drie tot zes maanden aangewezen.

De wereldwijde erkende Food en Drug Administration (FDA), de bevoegde levensmiddelencontrole- en geneesmiddelenregistratieautoriteit in de VS, heeft de werkzaamheid van de IRE-methode bevestigd en ze als minimaal-invasief, niet-thermische methode voor de behandeling van kanker toegelaten.

De Kliniek voor Prostaattherapie is de enige kliniek in Duitsland waar urologen deze methode als standaardtherapie bij prostaatkanker gebruiken.

Heeft u nog vragen?